British Museum’da sergilenen, 1600 yıllık dikroik oyma camdan Roma kupasının renklerindeki sır ve kurulan nanoteknolojik bağlantılar oldukça ilginç.
Üzüm asmasından bir arapsaçı içinde Trakya kralı Lycurgus’u tuzağa düşme sahnesini taşıyan ve Lycurgus Kupası olarak bilinen MS. 4.yy’de yapılan cam kadehin gizemi 1990 yılına kadar çözülmemişti.
Cam kadeh üzerinde bulunan sanatsal formların dışında başka bir öneme sahipti. Bunu anlayabilmek için cam kadehin dış yüzeyine ve iç yüzeyine ışık tutulması gerekiyordu. Dış yüzeyine ışık kaynağı geldiğinde cam yeşim renginde görünürken, ışık kaynağı iç yüzeye tutulduğunda ise kan kırmızısı bir renk alıyordu.Ayrıca içine konulan sıvılara göre de renk değiştirebilme özelliğine de sahipti.
İngiltere’de araştırmacılar, bir mikroskop altında kupayı incelediklerinde, Roma esnafından bazı kişilerin, nanoteknoloji öncüleri olduğunu keşfettiler. Zira, çapı 50 nanometre olan ve sofra tuzu tanelerinden birinin, binde bir boyutunda gümüş ve altın parçacıkları zemindeki cama emdirilmişti. Romalılar ne yaptıklarını biliyorlardı ve bu olağanüstü bir başarı sayıldı.
Eski nanoteknoloji ile, ışık vurduğunda, kadehteki metal beneklere ait elektronlar, gözlemcinin konumuna bağlı olarak, renk değiştirebilir şekilde titreşmekteydi. Materyallerin farklı kalınlıkta olması, ışığın daima farklı olarak yansıtılmasını ve emilmesini sağlar.Altın Nanopartiküller (Au-np) 12 nm biriminde ise kırmızı görünürler.
Aslında, kupanın yeşilden kırmızıya renk değişimi, şarap tanrısı ile bağlantılı bir sahnenin tasviri ile belirli bir uygunluğa kavuşmaktadır ki, kırmızı üzüm; olgunlaşmayı, yeşilden kırmızıya dönüşümü ile birlikte çağrıştırmaktadır. Kupa, Baküs kültü kutlamalarında kullanılmak üzere tasarlanmış olabilir.
Araştırmacılar, bir posta pulu büyüklüğünde bir plastik levha üzerine, ünlü kadehi örnek alarak, milyarlarca baskılı bir dizi altın veya gümüş nanopartiküller püskürtülmüş bir minyatür Lycurgus Kupası yaptılar.
MS. 4. yüzyıla ait Lycurgus kupasını imal edenler, cam içinde dağılmış değerli metallerin plazmonik uyarımı sayesinde ışığın soğurulmasını sağlamışlar. Beyaz bir ışık kaynağı, kupanın içerisine yerleştirildiğinde, cam, uzun dalga boylarını geçirirken, kısa dalga boylarını soğurduğu ve saçtığı için kırmızı görünür.
Bu kupadaki etkinin, kullanılmayan bir potansiyeli koruduğu fark edilmiştir. Günümüzde bu teknoloji, insan hastalıklarının teşhis edilmesine ve güvenlik kontrol noktalarında biyolojik tehlikelerin tespitine yardımcı olmak dahil bir çok alanda kullanılmaktadır. Bugünkü ev gebelik testleri de, ayrı bir nano-tabanlı fenomenden yararlanıyordu.
Şimdilerde, bilim insanları prototipteki benzer teknikler kullanarak, tükürük veya idrar örneklerindeki patojenlerin tespiti veya uçaklarda tehlikeli sıvılar taşıma kolaylığı üzerinde çalışıyorlar.
Kupa, insanlarda hastalık teşhisinde veya güvenlik kontrol noktalarında olası biyolojik tehlikeleri belirlemekte yardımcı olabilecek bir süper duyarlı yeni teknoloji için adeta anahtar olmuş.
Illinois Üniversitesi'nde mühendis olan Gang Logan Liu "Romalılar sanatsal bir eseri yatmak için nanoparçacıklar yaratmayı ve kullanmayı biliyordu. Biz buradan hareketle hastalıkları teşhisinde kullanılabilecek bir teknolojiyi geliştirebileceğimizi düşünüyoruz." Diyor.
Alıntı
